Mapy świadomości

Mapy świadomości to opisy stanów świadomości pozwalające na odnalezienie się na ścieżce rozwoju, określenie swojego obecnego stanu i celu do którego dążymy – lub do którego dążyć możemy nawet o tym nie wiedząc bo wykracza to poza nasze obecne wyobrażenia. Mapa daje też pojęcie o ewentualnych pułapkach na ścieżce i o potencjale do dalszego rozwoju.

Oświeceni mogą z czystym sumieniem pominąć ten wpis.

Poniżej pokrótce opisane popularne i mniej popularne mapy świadomości stanowiące inspirację dla każdego kto chce autentycznie się rozwijać duchowo.

Wielbłąd – Lew – Dziecko

Mapa świadomości przedstawiona przez Friedricha Nietzschego w “Tako rzecze Zaratustra”, znana jako przejście od Wielbłąda, przez Lwa, do Dziecka, to głęboka metafora duchowej transformacji człowieka. Pokazuje, jak ewoluuje nasza wewnętrzna postawa wobec życia, autorytetu i samego siebie – od pokory i podporządkowania, przez bunt, aż po wolną, twórczą obecność.

Na początku człowiek jest jak Wielbłąd – istota, która bierze na siebie ciężary, jest bezwolna i uległa. Wielbłąd nie narzeka, nie kwestionuje, z pokorą przyjmuje zasady, moralności, nakazy religijne czy społeczne. Wielbłąd zawsze mówi “Tak”, nie potrafi odmówić, jest to zgodna pochodząca z nieuświadomionego lęku, nawet przez myśl mu nie przejdzie by się sprzeciwić. Jest jak niewolnik, kieruje się tym, co „powinien” i “musi” robić. To stadium posłuszeństwa i ofiary, w którym „siła” wyraża się w zdolności do znoszenia bólu, wyrzeczenia i podporządkowania wyższym ideom. Wielbłąd to człowiek, który jeszcze nie żyje dla siebie – żyje zgodnie z oczekiwaniami innych, często nawet nieświadomie.

Pewnego dnia przychodzi moment, w którym ta postawa przestaje wystarczać. W człowieku budzi się Lew – symbol buntu i wewnętrznej siły, która nie chce już dźwigać cudzego ciężaru. Lew staje w swojej mocy i po raz pierwszy mówi “Nie!” do wszystkich „powinieneś”, “musisz”, mówi tak do norm, religii, systemów wartości – wszystkiego, co z zewnątrz mówi człowiekowi, kim ma być. To moment, kiedy jednostka zaczyna odrzucać autorytety i walczy o swoją niezależność. Jednak Lew, choć silny, nie potrafi jeszcze tworzyć – jego zadaniem jest zburzyć stare. To czas intensywny, często bolesny, pełen sprzeciwu i samotności, ale konieczny, by zrobić miejsce na coś nowego.

Dopiero kiedy człowiek przejdzie przez ogień buntu, może narodzić się na nowo jako Dziecko. Dziecko nie dźwiga ciężarów jak Wielbłąd, nie walczy jak Lew – po prostu jest. To symbol niewinności, świeżości, ale przede wszystkim twórczej mocy. Dziecko nie mówi “Tak” jak niewolnik, nie potrzebuje też już mówić „Nie”, bo działa z poziomu wewnętrznego „Tak!” – z radości istnienia, z wolności, która nie jest już reakcją na coś zewnętrznego. Dziecko jest początkiem nowego życia – zdolne do tworzenia wartości, które nie są narzucone, ale wypływają z jego serca. To powrót do prostoty, ale na zupełnie innym poziomie – już nie jako nieświadoma istota, lecz jako świadoma, wolna obecność.

Nietzsche nie opisuje więc tylko trzech symbolicznych istot, ale pokazuje drogę człowieka ku sobie samemu. Od niewolnika cudzych oczekiwań, przez wojownika o własną prawdę, aż po istotę, która z dziecięcą lekkością, ale i duchową dojrzałością, tworzy swój świat od nowa. To nie jest linearna podróż – czasem wracamy do roli Wielbłąda, czasem utkniemy w walce Lwa. Ale ostatecznie to Dziecko stanowi spełnienie – życie nie z lęku ani z buntu, lecz z wewnętrznej zgody.

10 byków

Mapa Dziesięciu Byków (lub Dziesięciu Obrazów Pasterza Byków) to klasyczna buddyjska alegoria drogi do oświecenia, pochodząca z tradycji zen. W symboliczny sposób opisuje proces duchowego przebudzenia: od zagubienia w świecie iluzji, przez odkrywanie Prawdy, aż do powrotu do codziennego życia z głęboką mądrością i współczuciem.

Najsłynniejsza wersja obrazów pasterskich została namalowana przez XII-wiecznego chińskiego mistrza dynastii Rinzai Chan/Zen, Kuoan Shiyuana, który napisał również towarzyszące im wiersze i słowa wstępne. W wersji Shiyuana seria nie kończy się na samej pustce czy absolutnej prawdzie, ale pokazuje powrót do świata, przedstawiając Buddę („Śmiejącego się Buddę”), który jest bodhisattwą Maitreją.

Cała opowieść obraca się wokół postaci pasterza (poszukiwacza duchowego) i byka (symbolizującego prawdziwą naturę, Jaźń). Każdy z dziesięciu etapów to krok na duchowej ścieżce, często ukazywany w formie obrazka i wiersza.

01. Poszukiwanie byka

Człowiek zaczyna duchowe poszukiwania. Czuje, że czegoś brakuje, ale jeszcze nie wie czego. Czuje się zagubiony, niespełniony, tęskni za czymś głębokim i prawdziwym. To pierwszy impuls przebudzenia.

02. Znalezienie śladów

Zaczyna dostrzegać znaki istnienia Prawdy, może to być nauka mistrza, doświadczenie duchowe, intuicja. Pojawia się nadzieja i pierwsze zrozumienie, że istnieje coś poza powierzchnią życia.

03. Zobaczenie byka

Nagle pojawia się realne doświadczenie obecności czegoś większego. Może to być wgląd, przebłysk świadomości, chwilowe doświadczenie jedności. To nie jest jeszcze trwałe, ale zmienia kierunek życia.

04. Pojmanie byka

Byk zostaje złapany, człowiek próbuje opanować Umysł, osiągnąć stabilność. To czas intensywnej  praktyki: medytacji, dyscypliny duchowej, uważności. Byk (prawdziwa natura) ciągle się wyrywa.

05. Oswojenie byka

Byk staje się spokojniejszy, współpracuje. Pojawia się harmonia, spokój, radość z praktyki. Człowiek zaczyna żyć bardziej świadomie, naturalnie, w zgodzie z głębszym rytmem życia.

06. Powrót do domu na grzbiecie byka

Byk i pasterz są zjednoczeni. Nie ma już konfliktu. Człowiek żyje w zgodzie z prawdziwą naturą. Odczuwa lekkość, wdzięczność, głęboki pokój. Wraca do siebie.

07. Przekroczenie byka

Nawet obraz duchowej ścieżki się rozpada. Byk i pasterz znikają jako oddzielne byty. Jest tylko czyste istnienie. Dualność znika. To moment pełnego zjednoczenia, nie ma już „kogoś”, kto szuka lub praktykuje.

08. Jedynie pustka

Pełne rozpuszczenie ego. Nie ma nic do uchwycenia, nic do osiągnięcia. Jest tylko Pustka (Śunjata) ale nie jako nihilizm, tylko jako nieskończony potencjał, otwartość, totalna wolność od form.

09. Powrót do źródła

Z głębi Pustki wyłania się prostota. Prawdziwa natura jawi się jako zwykłość, dźwięk strumienia, śpiew ptaków, smak herbaty. Oświecenie przestaje być „czymś wyjątkowym”, jest zawsze i wszędzie.

10. Powrót do świata

Mistrz(yni) wraca do świata. Nie różni się już niczym z zewnątrz, nosi ubrania jak wszyscy, śmieje się, robi zakupy. Ale wszystko, co robi, przeniknięte jest obecnością, Miłością, mądrością. Nie głosi wielkich nauk, ale Jej / Jego samo istnienie uzdrawia. To kulminacja: powrót do świata, ale z przemienionym sercem.

Znaczenie całości

Mapa dziesięciu byków (powyżej klasyczne ilustracje Tokuriki Tomikichiro) opisuje pełną, dojrzałą ścieżkę duchową. Co ważne, kończy się nie na oświeceniu, lecz na powrocie do życia – z otwartym sercem, z prostotą, z pustymi rękami. To kluczowe przesłanie: przebudzenie nie oddziela od świata, lecz czyni obecność w nim głębszą, bardziej współczującą i prawdziwą.

Można to porównać do bohatera w podróży: wyrusza z domu, szuka, walczy, znajduje skarb… i wraca, by żyć jeszcze prościej, ale już z zupełnie innego miejsca.

7 czakr

Mapa świadomości oparta na siedmiu czakrach przedstawia rozwój człowieka jako drogę od najbardziej podstawowych instynktów i emocji, aż po duchowe zjednoczenie z Nadświadomością. Każda czakra symbolizuje określony poziom świadomości, zarówno energetyczny, jak i psychiczny. Ten model pochodzi z tradycji jogi i tantry, a jego popularną, zachodnią interpretację znajdziemy m.in. u Harisha Johariego.

Oczywiście chodzi tutaj o dominującą w danym okresie życia czakrę a nie o to, że pozostałe są wyłączone, lub, że poziomy jakie reprezentują są dla danego człowieka niedostępne. Ponadto w ciągu dnia może zmieniać się dominująca czakra w zależności od sytuacji i naszej reakcji. Inna czakra może być dominująca w czasie medytacji a inna w czasie konfrontacji z sąsiadem który kocha całymi dniami remontować swoje mieszkanie. Pamiętajmy zatem, że czakry w tym modelu symbolizują dominującą mentalność człowieka na danym poziomie a nie chwilowe przejawy życia.

Muladhara

Rozwój zaczyna się w czakrze podstawy, u podstawy kręgosłupa. To tu świadomość skupia się na przetrwaniu, bezpieczeństwie, ciele, korzeniach. Człowiek identyfikuje się z tym, co materialne, instynktowne i niezmienne. Gdy ta czakra dominuje, życie sprowadza się do zaspokajania najbardziej podstawowych potrzeb i walki o przetrwanie.

Svadhisthana

W miarę jak energia unosi się wyżej, pojawia się czakra sakralna, centrum emocji, pragnień i relacji. Tu świadomość staje się bardziej płynna, zmysłowa i związana z przyjemnością, kreatywnością oraz seksualnością. Człowiek zaczyna reagować nie tylko na bodźce, ale i na innych ludzi, pojawia się gra relacji. Odkrycie doświadczeń zmysłowych po wcześniejszej walce o przetrwanie stwarza kolejną pułapką uzależnienia od wszelkiego rodzaju zewnętrznych przyjemności. 

Manipura

Czakra splotu słonecznego to kolejny krok: to miejsce siły osobistej, woli i tożsamości. Tutaj świadomość nabiera ostrości. Człowiek doświadcza siebie jako oddzielnej jednostki, z własnymi celami, przekonaniami, ambicjami. To poziom mocy, walki, kontroli, dominacji, ale też odpowiedzialności.

Anahata

Następnie energia przechodzi do serca. Czakra serca to przestrzeń połączenia: z innymi ludźmi, ze współczuciem, miłością i równowagą. Świadomość nie jest już skupiona tylko na sobie, ale zaczyna widzieć siebie jako część większej całości. Miłość przestaje być potrzebą z zewnątrz, a staje się stanem istnienia.

Visuddhi

Czakra gardła wprowadza wymiar ekspresji i prawdy. Tu świadomość wyraża siebie w sposób klarowny i autentyczny. Komunikacja nie służy już dominacji czy manipulacji, ale budowaniu mostów i głoszeniu wewnętrznej prawdy. Pojawia się zdolność słuchania i mówienia z poziomu serca.

Ajna

Czakra trzeciego oka to punkt wewnętrznej wizji. Tu świadomość staje się intuicyjna, wyciszona, zdolna do rozpoznawania głębszych praw życia. Myślenie ustępuje miejsca widzeniu – całościowemu, poza dualizmem. Osoba z otwartym trzecim okiem widzi rzeczy takimi, jakimi są, bez iluzji i zniekształceń.

Sahasrara

Na końcu znajduje się czakra korony, zwieńczenie ścieżki. To świadomość przekraczająca ego, granice „ja”, czasu i przestrzeni. W tym stanie człowiek doświadcza jedności z całym istnieniem. Nie ma już potrzeby kontrolowania, rozumienia, osiągania. Jest tylko obecność – czysta, spokojna, cicha.

Cała mapa czakr pokazuje więc ścieżkę od bycia zakorzenionym w materii, przez emocje, tożsamość, relacje i ekspresję, aż do wizji, transcendencji i duchowego zjednoczenia. Nie chodzi o porzucenie niższych poziomów, ale o ich przekroczenie. Prawdziwa duchowość nie odrzuca ciała czy emocji, ale obejmuje je i przenika światłem Świadomości.

Pięć etapów

Opisana w tym punkcie mapa została mi w dużej mierze przekazana ale też wynika z moich własnych obserwacji i doświadczeń.

Człowiek Utożsamiony

Na tym poziomie człowiek żyje głównie na autopilocie (niczym automat) więc jest jak biorobot, absolutnie przewidywalny w swych działaniach, łatwy do programowania z zewnątrz (społeczeństwo, TV). Tacy ludzie mogą być utożsamieni ze swoimi emocjami tak bardzo, że żyją jak duże dzieci, i istotnie wszystko im się samo przydarza, bo po prostu realizują karmę w kolejnym i kolejnym wcieleniu. Jest to super komfortowe życie bo można całkowicie zrzucić odpowiedzialność na świat zewnętrzny lub na jakąś bliżej nie poznaną siłę która nimi kieruje i decyduje za nich.

Taki człowiek kierowany jest całkowicie przez własny zaprogramowany Umysł, jednak zwykle utożsamia to z kierowaniem przez kogoś, coś lub jakichś Ich, którzy decydują za ego. Ci „Oni” mogą być z tego świata lub z innego, nie ma to znaczenia – ważne, że to Oni są u steru a nie ten człowiek. Oni to może być rząd, społeczeństwo, szef, małżonek, dzieci, rodzice, inni ludzie, autorytety, nauczyciele, Jej / Jego dusza, Przewodnicy, Aniołowie, Bóg – ale pojmowany jako projekcja ego, religia, UFO itp itd. Oni decydują naciskając odpowiednie guziki czyli generując emocje jakie są wbudowane w system operacyjny autopilota.

To, że człowiek jest sterowany nie jest uświadomione bo takie uświadomienie generuje automatyczny przeskok do następnego poziomu – Człowieka Wzrastającego. 

Ponadto, jeśli ktoś taki ma dodatkowo rozwinięty intelekt to jest Jej / Jemu łatwiej zauważyć pewne związki przyczynowo skutkowe ale to nie znaczy, że może od razu wyjść poza procesy myślowe i własny automatyzm. Za to może stosunkowo prosto zostać na przykład racjonalnym sceptykiem, będąc tak naprawdę sterowanym przez utożsamienie z intelektem. Czyli podobnie jak w pierwszym przypadku (gdzie dominowało sterowanie przez emocje) realizować karmiczny plan i nigdy nie doświadczyć potencjału jaki daje doświadczenie szerszej sfery świadomości niż intelekt.

Życie na poziomie utożsamienia też może być sielanką o ile ktoś ma dobrą karmę, wtedy po prostu realizuje ten kupon i świetnie się bawi – może być nawet postrzegany jako Mistrz Materii gdy wszystko przychodzi samo lekko, łatwo i przyjemnie.

Do czasu – bo gdy coś jest używane nieświadomie to prędzej czy później zostanie utracone (w tym lub kolejnych wcieleniach). Wtedy nasz Mistrz Materii sterowany dobrze zaprogramowanym autopilotem może zaliczyć poważny regres, który będzie przyczynkiem do świadomego rozwoju.

Człowiek Wzrastający

Człowiek wzrastający zaczyna mieć przebłyski Świadomości i refleksji, tym samym wychodzi ze swojego zaprogramowanego myślenia i zachowania. Tutaj jest wreszcie przestrzeń na przynajmniej częściowo świadomy wybór. Czasem jest to wieloletni proces budzenia się, odkrywania zawartości własnego Umysłu i ponownego świadomego wybierania. Taki proces może być wymagający gdyż niechybnie prowadzi do spotkania z własnymi „demonami”, ale też jest niezwykle oczyszczający.

To jest czas terapii i samorozwoju prowadzący do etapu jakim jest …

Mistrz / Mistrzyni Materii

Na tym etapie człowiek osiąga wszelkie dokonania na planie materialnym. To poziom liderów, managerów, biznesmenów, wziętych prawników, lekarzy, inżynierów, naukowców i spełnionych artystów – generalnie tzw. ludzi sukcesu w świecie zewnętrznym. Takie ego potrafi zmaterializować bardzo wiele na planie fizycznym: dobre zdrowie, przyjaciół i dużo pieniędzy. Człowiek jeszcze nie ma pełnej kontroli nad Umysłem ale już włada nim na tyle, że może podporządkowywać sobie świat i spełniać pragnienia stosunkowo łatwo, choć niejednokrotnie wymaga to wysiłku i intensywności działania w świecie – mimo wciąż występującego wewnętrznego oporu – czyli tzw. ciężkiej pracy.

Ten poziom to wszystko co można osiągnąć z wykorzystaniem klasycznej terapii, edukacji i wszelakiego samorozwoju bez odwoływania się do praktyk duchowych. Dla większości żyjących ludzi na planecie Ziemia – szczególnie tam gdzie panuje kultura zachodnia, a panuje już też na wschodzie – jest to najwyższa forma spełnienia w życiu.

Mistrz / Mistrzyni Umysłu

Na poziomie tym Umysł jest pod całkowitą kontrolą ale nie została podjęta ostateczna decyzja o porzuceniu ego. To poziom mistrzów supermocy którzy potrafią zrobić bardzo wiele z Umysłem i ciałem. Taki człowiek potrafi z łatwością kreować w świecie przy jednoczesnym własnym minimalnym zaangażowaniu – co świadomie wybierze, tak się dzieje bo włada Umysłem czyli instrumentem manifestacji. Oczywiście czasem musi też podjąć działania zewnętrzne ale tych jest dużo mniej w porównaniu z poprzednimi poziomami. Czasem też musi poczekać – w sensie upływu czasu na planie materialnym – na manifestację swych wyborów ale absolutnie to akceptuje bo rozumie, że tak skonstruowany jest plan materii, że ma swoją inercję.

Taki stan to marzenie ego ale mało które ma tyle wytrwałości, mądrości i zrozumienia by osiągnąć taki poziom. Z drugiej strony ten poziom wymaga jednak porzucenia wielu pragnień co może być problematyczne dla większości ludzi.

Dominującą jakością u Mistrza Umysłu jest tapas – czyli w jodze niyama oznaczająca dyscyplinę i ascezę.

Mistrz / Mistrzyni

Na poziomie przebudzonego człowieka – Mistrza / Mistrzyni – pragnienia w postaci przywiązań i awersji czyli w tradycyjnym sensie egoistycznego wyboru, zanikają. Nie dlatego, że człowiek staje się bierny, ale dlatego, że Jej / Jego osobowa wola stopiła się z Wolą Wyższą, Boską, uniwersalną. To już nie „ja wybieram”, lecz „wola Boga przeze mnie się dokonuje”.

Jezus wyraził to jasno w Ogrodzie Getsemani:

„Nie moja wola, lecz Twoja niech się stanie”
(Łk 22,42)

To moment całkowitego oddania. Przebudzony człowiek nie działa już z poziomu potrzeb ego, lęków, kalkulacji czy pragnień. Jego decyzje wypływają z głębokiego zestrojenia z Bogiem, lub mówiąc językiem mniej religijnym z Kosmiczną Świadomością, Źródłem, Wszechświatem (nazywaj to jak chcesz) a nie z uwarunkowanej psychiki.

Mistrzostwo nie wymaga wyznawania jakiejkolwiek religii, może wyrastać na bardzo racjonalnych fundamentach. Jednak wymagane jest przekroczenie racjonalnego umysłu i egoizmu tak aby realizować Wyższe Dobro w każdej chwili życia.

Dominującą jakością u Mistrza jest Isvara pranidhana – czyli w jodze niyama oznaczająca poddanie się Isvarze (Bogu osobowemu).

Dynamika Spiralna

Ken Wilber stworzył jedną z najbardziej kompleksowych map świadomości we współczesnej filozofii i duchowości, tzw. Model Integralny. Jego celem było zintegrowanie różnych systemów wiedzy, psychologii, duchowości, nauki i mistyki, w jedną spójną strukturę. W centrum tej mapy znajduje się rozwój świadomości człowieka na wielu płaszczyznach: indywidualnej, społecznej, duchowej i poznawczej. To nie jest tylko „drabina rozwoju”, lecz wielowymiarowa sieć, obejmująca to, co wewnętrzne i zewnętrzne, jednostkowe i zbiorowe.

Poziomy Dynamiki Spiralnej (Model Kena Wilbera)

Każdy poziom transcenduje i obejmuje poprzedni, jest bardziej złożony i szerzej obejmujący. A ponadto:

• Pierwsza warstwa (Beż – Zielony): poziomy ekskluzywne, myślą w kategoriach „moja prawda vs twoja”.
• Druga warstwa (Żółty – Turkusowy): poziomy inkluzywne, integrujące, post-konfliktowe.

Skala Hawkinsa

Skala świadomości Hawkinsa (znana też jako mapa poziomów świadomości) to model rozwoju ludzkiej świadomości stworzony przez amerykańskiego psychiatrę i duchowego nauczyciela dr. Davida R. Hawkinsa. Przedstawia on kontinuum poziomów energetyczno-psychologicznych, którym można przyporządkować liczby w skali od 1 do 1000, gdzie wyższe liczby odpowiadają wyższej częstotliwości świadomości, czyli większej prawdzie, spójności i mocy duchowej.

Poziomy poniżej 200 to stany niskowibracyjne, pełne lęku, wstydu, gniewu, winy, uważane za destrukcyjne i osłabiające życie.

Poziomy powyżej 200 są konstruktywne, wzmacniające życie, prowadzące do duchowego przebudzenia, mocy wewnętrznej i pokoju.

Poziom 500+ to miłość bezwarunkowa, a poziomy 600-1000 odpowiadają oświeceniu i jedności z boskością.

Tutaj podobnie jak w przypadku mapy opartej na czarkach jest ważne jaka wibracja dominuje gdyż w ciągu dnia poziom może się wielokrotnie zmieniać. Ważne by czuć w danym momencie na jakiej wibracji idziemy przez życie.

Skala wibracyjna Hawkinsa powstała na bazie innych tego typu skal (Metody Sedony, Vern Black’s Integrity Tone Scale, Ron Hubbard’s Emotional Tone Scale i prawdopodobnie innych).

Zachęcam do własnych studiów oraz weryfikacji czy podobnie umiejscowilibyście poszczególne wibracje. Nawet jeśli trochę inaczej odczuwacie pewne poziomy na pewno mapa ta może być dobrą wskazówką odnośnie naszego aktualnego stanu wibracyjnego.

Podsumowanie

Różnorodne mapy świadomości, stanowią komplementarne ujęcia duchowego rozwoju człowieka. Choć wywodzą się z odmiennych tradycji i filozofii wszystkie ukazują ewolucję świadomości jako drogę od zniewolenia, nieświadomości i lęku, ku wolności, zintegrowaniu, Miłości i duchowej jedności.

Zarówno symbole (jak byk czy dziecko), jak i struktury energetyczne (czakry, ciała subtelne), oraz mapy rozwojowe (Dynamika Spiralna, skala Hawkinsa) odzwierciedlają proces przechodzenia przez kolejne poziomy doświadczenia: od podstawowych reakcji instynktownych, przez moralność, umysł, serce, aż po transcendentną obecność. Łączy je wizja człowieka jako istoty ewoluującej, ku coraz większej sferze świadomości, współodczuwaniu i zjednoczeniu z życiem jako całością.