Energetyczna struktura człowieka w pigułce

Z racji tego, że całość struktury energetycznej może wydać się dość skomplikowana zamieszczam tutaj opis wersji skróconej, który jest wystarczający do zrozumienia treści zawartych na tej stronie. Jeśli ktoś preferuje zapoznać się z dokładniejszym opisem tej struktury zachęcam odwiedzić spis pod tytułem energetyczna struktura człowieka.

Ten opis jest istotny dla całej zawartości niniejszej strony gdyż tłumaczy jak „skonstruowany” jest człowiek. Dla ułatwienia nie odkrywam tu Ameryki, nie tworzę własnej struktury opisującej człowieka a stosuję gotowe propozycje zapożyczone głównie z jogi i wedanty. Taki obraz jest spójny, sprawdzony od tysięcy lat i bardzo ułatwia modelowanie wielu samorozwojowych zjawisk oraz poruszanie się po mapie świadomości.

Oczywiście jest wiele innych modeli opisujących człowieka, które mogą sprawdzać się równie dobrze. Właściwie każda ścieżka duchowa ma własny . Ja wybrałem ten, który znam najlepiej i, który jest obecnie bardzo popularny wśród osób zajmujących się samopoznaniem, choćby dzięki wielkiej popularności jogi na zachodzie.

Opis skrócony

Według jogi jak i mojego własnego doświadczenia człowiek nie jest wyłącznie fizycznym ciałem. Jest wielopoziomowym systemem obejmującym ciało, energię życiową, instynkt, intelekt, emocje, pamięć, głębokie uwarunkowania oraz świadomość. Poszczególne elementy tego systemu wzajemnie na siebie oddziałują.

7 czakr – główne ośrodki energii i świadomości

W ujęciu jogicznym wyróżnia się siedem głównych czakr, czyli subtelnych ośrodków związanych z określonymi aspektami ludzkiego doświadczenia i rozwoju świadomości. Ich lokalizacje oraz przypisywane im funkcje mogą się różnić w zależności od tradycji. Jednak w tradycyjnym ujęciu czakry są umieszczane na kręgosłupie (wzdłuż osi ciała): od podstawy kręgosłupa do szczytu głowy.

• Czakra podstawy (Muladhara)
  • wiąże się z poczuciem bezpieczeństwa, przetrwaniem, stabilnością, ciałem i podstawowymi potrzebami.
  • Lokalizacja: dokładnie w obszarze krocza (między kością ogonową a narządami płciowymi).
• Czakra sakralna (Svadhishthana)
  • związana jest z emocjami, przyjemnością, seksualnością, kreatywnością i zdolnością do odczuwania.
  • Lokalizacja: w kręgosłupie, na wysokości kości krzyżowej.
• Czakra splotu słonecznego (Manipura)
  • odnosi się do energii działania, siły osobistej, pewności siebie, sprawczości i przemiany doświadczeń.
  • Lokalizacja: w kręgosłupie, na wysokości odcinka lędźwiowego, około 2-3 palce powyżej pępka.
• Czakra serca (Anahata)
  • wiąże się z miłością, empatią, relacjami, współczuciem i zdolnością do otwierania się na innych.
  • Lokalizacja: w kręgosłupie, w odcinku piersiowym, dokładnie na wysokości serca.
• Czakra gardła (Vishuddha)
  • związana jest z komunikacją, wyrażaniem siebie, prawdą i zdolnością do świadomego posługiwania się słowem.
  • Lokalizacja: w kręgosłupie, w odcinku szyjnym, na wysokości siódmego kręgu szyjnego C7.
• Czakra trzeciego oka (Ajna)
  • wiąże się z poznaniem, intuicją, koncentracją, obserwowaniem własnego umysłu i zdolnością do rozróżniania.
  • Lokalizacja: poza kręgosłupem – wewnątrz głowy, dokładnie na wysokości przestrzeni między brwiami, anatomicznie powiązana z szyszynką i przysadką mózgową.
• Czakra korony (Sahasrara)
  • symbolizuje najwyższy poziom świadomości, doświadczenie jedności i przekroczenie ograniczonego poczucia indywidualnego „ja”.
  • Lokalizacja: poza kręgosłupem – subtelnie tuż ponad  czubkiem głowy.

W tradycji jogi przebudzenie i harmonizacja tych ośrodków ma towarzyszyć przechodzeniu od bardziej instynktownego funkcjonowania do coraz głębszej świadomości.

Nadi – subtelne kanały energetyczne

Według jogi energia życiowa (prana) przepływa przez ogromną sieć subtelnych kanałów zwanych nadi. Nie są one odpowiednikiem nerwów czy naczyń krwionośnych w sensie anatomicznym, lecz należą do tradycyjnego modelu energetycznego.

Szczególne znaczenie mają trzy główne kanały:

• Ida– lewy kanał (księżycowy, kobiecy, chłodzący), biegnący po lewej stronie kręgosłupa i powiązany z prawą półkulą mózgu.
• Pingala – prawy kanał (słoneczny, męski, rozgrzewający), biegnący po prawej stronie kręgosłupa i powiązany z lewą półkulą mózgu.
• Sushumna – centralny kanał biegnący w samym środku wzdłuż kręgosłupa, łączący czakry od podstawy kręgosłupa (Muladhara) aż do korony (Sahasrara).

5 powłok człowieka

Koncepcja pięciu powłok (kosha) pochodzi z tradycji wedantycznej. Opisuje człowieka poprzez pięć coraz subtelniejszych poziomów doświadczenia – od ciała fizycznego po najgłębszy poziom błogostanu. Nie należy rozumieć ich jako pięciu fizycznych warstw otaczających ciało.

• Powłoka fizyczna (Annamaya Kosha) – obejmuje ciało materialne, które powstaje i jest podtrzymywane przez pożywienie.
• Powłoka energii życiowej (Pranamaya Kosha) –  odpowiada za energię życiową i procesy podtrzymujące funkcjonowanie organizmu.
• Powłoka umysłu (Manomaya Kosha) – obejmuje myśli, emocje, reakcje i funkcjonowanie zmysłów.
• Powłoka rozumu i poznania (Vijnanamaya Kosha) – związana jest z rozumieniem, rozróżnianiem i zdolnością świadomego wyboru.
• Powłoka błogostanu (Anandamaya Kosha) – najsubtelniejsza z powłok, związana z doświadczeniem głębokiego spokoju i szczęścia.

3 ciała

Ten sam system można przedstawić jeszcze bardziej ogólnie jako trzy ciała.

• Ciało fizyczne (Sthula Sharira) to materialny organizm – ciało, narządy i wszystkie procesy fizjologiczne. 
• Ciało subtelne (Sukshma Sharira) obejmuje energię życiową, zmysły, umysł, emocje, pamięć, rozum i poczucie „ja”. Jest więc poziomem pośrednim pomiędzy ciałem fizycznym a najgłębszym poziomem istnienia. 
• Ciało przyczynowe (Karana Sharira) jest najsubtelniejszym poziomem indywidualnego istnienia. Zawiera w uśpionej postaci głębokie tendencje i uwarunkowania, które mogą przejawiać się później jako określone doświadczenia i zachowania. 

Wewnętrzny instrument (Antahkarana)

Joga opisuje również cztery podstawowe funkcje psychiki, które razem tworzą „wewnętrzny instrument”. Nie są to cztery oddzielne części mózgu, lecz cztery funkcje działania Umysłu.

• Niższy umysł (Manas) – odbiera informacje ze zmysłów, tworzy myśli, rozważa możliwości, waha się i reaguje na bodźce. Można go porównać do części psychiki odpowiedzialnej za bieżące przetwarzanie doświadczeń.
• Intelekt (Buddhi) – odpowiada za rozumienie, ocenianie, podejmowanie decyzji i odróżnianie tego, co prawdziwe od fałszywego, właściwe od niewłaściwego. Jest związane ze zdolnością świadomego kierowania swoim postępowaniem.
• Pole świadomości psychicznej (Chitta) – obejmuje treści i procesy psychiczne, takie jak wspomnienia, wrażenia, wyobrażenia i ślady wcześniejszych doświadczeń. W jej obrębie pojawiają się różne poruszenia umysłu, które wpływają na sposób postrzegania i reagowania.
• Poczucie ja, ego (Ahamkara) – funkcja psychiki odpowiedzialna za poczucie indywidualności i osobistej tożsamości. Dzięki niej pojawia się przekonanie „ja myślę”, „ja działam”, „to mnie spotyka”. W kontekście rozwoju duchowego wiąże się ją z identyfikowaniem siebie z ciałem, umysłem i osobowością.

Struktury uwarunkowania

Doświadczenia nie pozostają w psychice całkowicie obojętne. Silne lub wielokrotnie powtarzane myśli, emocje i działania pozostawiają tzw. odciski lub ślady (samskary), czyli utrwalone wzorce.

Z czasem z takich śladów powstają tendencje (vasany), które powodują skłonność do określonych sposobów myślenia, odczuwania i reagowania. Można je przybliżyć współczesnym językiem jako bardzo głęboko zakorzenione nawyki psychiczne i automatyczne schematy reakcji.

W tradycji jogi właśnie te uwarunkowania są jednym z powodów, dla których człowiek często działa automatycznie, mimo że uważa, iż podejmuje całkowicie niezależne decyzje. Są również podstawą działania karmy.

Oczywiście te ślady i tendencje moga być negatywne jak i pozytywne: mogą blokować rozwój (niezdrowa dieta, ataki gniewu, uzależnienie od używek) jak i go wspierać (codzienna medytacja, umiłowanie natury, samorozwój).

Dusza – indywidualna istota (Jiva)

Dusza (Jiva) oznacza indywidualną żyjącą istotę. To człowiek postrzegający siebie jako oddzielną jednostkę – posiadający konkretne ciało, osobowość, historię, pamięć, emocje, pragnienia i karmiczne uwarunkowania. Dusza jest więc tym poziomem, na którym pojawia się doświadczenie: „jestem konkretną osobą żyjącą w świecie”. To ona doświadcza narodzin, życia, działania, przyjemności, cierpienia i śmierci.

Jaźn (Atman)

Za indywidualną osobowością znajduje się głębszy poziom – Jaźn (Atman). Nie jest on kolejną częścią ciała ani kolejną warstwą psychiki.

Jaźń oznacza czystą świadomość, dzięki której możliwe jest doświadczenie ciała, emocji, myśli i całego świata. Nie jest tym, co obserwujemy, lecz tym, dzięki czemu w ogóle możemy cokolwiek obserwować.

Dlatego medytacja prowadzi ostatecznie od utożsamienia:

„jestem ciałem” → „mam energię i emocje” → „mam myśli” → „mam osobowość” → „jestem indywidualną istotą”

do rozpoznania:

„Jestem świadomością, w której wszystkie te doświadczenia się pojawiają”.

Rozpoznanie własnej prawdziwej natury – Jaźni – jest ostatecznym celem duchowego poznania.